Διον. Σολωμός-Δημ. Λάγιος "Γαλήνη"

Δημ. Λάγιος

Διον. Σολωμού

ΓΑΛΗΝΗ
Δεν ακούεται ουτ’ ένα κύμα
εις την έρμη ακρογιαλιά·
λες και η θάλασσα κοιμάται
μες της γης την αγκαλιά

Ένα σχεδόν αιώνα μετά το θάνατο του Διονυσίου Σολωμού θα γεννηθεί στο νησί του ποιητή ο Δημήτρης Λάγιος. Θα μαζέψει από τις γωνιές, τα καντούνια, τις ταβέρνες τις μουσικές που τραγουδούσαν τους στίχους του ποιητή, θα φτιάξει και δικές του εμπνευσμένες και πιστές στα μουσικά μονοπάτια της ιδιαίτερης πατρίδας του και θα μπολιάσει πλούσια τη μουσική του τόπου μας.
Πράγματι, τυχεροί οι τόποι που οι άνθρωποί τους πλουτίζουν τη συλλογική μνήμη, οι τόποι που γνωρίζουν στο πέρασμα του χρόνου συναντήσεις ευφάνταστων δημιουργών, τυχεροί εμείς που τρεφόμαστε με τους καρπούς τους.
Ο Δημήτρης Λάγιος στη σύντομη ζωή του ( 1952-1991) πρόλαβε να αφήσει ένα σημαντικό έργο. Συναντήθηκε με την παράδοση, την ποίηση, τη μουσική, σύνθεσε έργα μουσικά, μελοποίησε ποιητές, συγκέντρωσε και διέσωσε παραδοσιακό υλικό, έγραψε στίχους, τραγούδησε με έναν ξεχωριστό, αισθαντικό τρόπο τα τραγούδια του.
Σήμερα ακούμε μόνο τη «Γαλήνη». Κι αν σας αρέσει, σας προτείνω να δοκιμάσει κάποιος να οπτικοποιήσει ένα άλλο ποίημα του Σολωμού μελοποιημένο από το Δ. Λάγιο.

Το σχήμα της δοκιμασίας στον Κρητικό

Στην πρώτη σας άσκηση για τον Κρητικό σάς ζητήθηκε να «συλλάβετε» τον κεντρικό νοηματικό πυρήνα του έργου, τον πιθανό βασικό

στόχο που είχε ο Σολωμός γράφοντας το ποίημα αυτό, τις ιδέες που ήθελε να αναδείξει.
Ας δούμε πώς ο Ερατοσθένης Καψωμένος στο βιβλίο του « Ο Σολωμός και η ελληνική πολιτισμική παράδοση» (εκδ. Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα,1998) συλλαμβάνει τα κύρια νοήματα του Κρητικού κυρίως μέσα από το σχήμα της δοκιμασίας.

[το βιβλίο μπορείτε να το ξεφυλλίσετε όλο εδώ ]

Αξίζει να παρακολουθήσουμε το σκεπτικό του, το οποίο στηρίζεται και στις σημειώσεις του ίδιου του ποιητή: " Ο Κρητικός είναι το πιο αφηγηματικό από τα έργα της ωριμότητας του Σολωμού. Και μ' αυτή την προϋπόθεση, μια οργάνωση του μύθου με άξονα το σχήμα της δοκιμασίας
είναι αναμενόμενη. Πράγματι, στις ιταλικές σημειώσεις του έργου, η έννοια της δοκιμασίας επανέρχεταιαρκετές φορές, σε αποφαντικές διατυπώσεις, που επαληθεύουν την υπόθεση αυτή: "πεδίο δοκιμασίας είναι η ζωή"(ΑΕ 360Β8), "ο πόνος είναι δοκιμή" (ΑΕ 374) (...) Έχομε λοιπόν ρητές και πολλαπλές αναφορές σε υλικές και ψυχικές δοκιμασίες του ήρωα, που νομιμοποιούν απόλυτα μια πρώτη γενική εκτίμηση ότι το σχήμα της δοκιμασίας είναι ένας από τους άξονες της 'ιστορίας' και ότι βέβαια δεν περιορίζεται στις ανοιχτές ηρωικές συγκρούσεις αλλά διαπερνά το μύθο, ακόμη και τις εκστατικές στιγμές".

Σε τι όμως συνίσταται η δοκιμασία αυτή; Σε ποιες βασικές ιδέες, αντιλήψεις του ποιητή προσφέρει πεδίο έκφρασης; Ποιες οι δυνάμεις που αντιπαλεύουν σ' αυτή τη δοκιμασία; Τον Ε. Καψωμένο τον κατευθύνει εδώ η εξής σημείωση του Σολωμού: "Μια ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στην ψυχή του ναυαγού, μεστή από μια Μεγάλη Στιγμή της Ιδέας (που είναι να φέρει στο ακρογιάλι το σώμα της αρραβωνιαστικιάς που τη νομίζει ζωντανή) και στα Εξωτερικά Εμπόδια της Φύσης, μεστής από μιαν άλλη Στιγμή Μαγευτική της Ιδέας. Θαρρώ πως εδώ πλύ φυσικά βαθαίνει η αυλακιά μιας Μεγάλης Ποίησης"(ΑΕ 380Α19-27)

Απ' τη μια μεριά, δηλαδή, είναι ο ναυαγός, που η σωτηρία της κόρης αποτελεί γι' αυτόντο υψηλό χρέος, το περιεχόμενο της ηθικής του βούλησης. Αφού αυτή η ηθική του θέληση αποδεικνύεται γι' αυτόν δυνατότερη από το ένστικτο αυτοσυντήρησης, τότε βρισκόμαστε σε μια "μεγάλη στιγμή της Ιδέας"
Απ' την άλλη, την αντίμαχη δύναμη αντιπροσωπεύει η Φύση, είτε με το βίαιο πρόσωπό της (καταιγίδα), είτε με τις οπτασίες του Κρητικού (φεγγαροντυμἐνη, ήχος), που λειτουργούν ααασαγηνευτικά, "μαγνητικά", αποπροσανατολιστικά, αφομοιωτικά, κυριεύοντας την ψυχή του και παραλύοντας την αγωνιστική του βούληση, προσπαθώντας να τον κάμψουν.

Τελικά ο Κρητικός δεν καταφέρνει να σώσει την κόρη. Αυτή η φαινομενική ήττα της ηθικής θέλησης του ήρωα στο επίπεδο της δράσης γίνεται το "πικρό αντίτιμο που πληρώνει ο Κρητικός για να φτάσει σε μια ανώτερη συνείδηση του κόσμου και των ανθρώπινων αξιών ( ανθρώπινη αλληλεγγύη, αναίρεση ανταγωνισμού, ενότητα με τον κόσμο, ποιητική δωρεά, επαναπροσδιορισμός αξιών)

Μέσα από τη δοκιμασία, δηλαδή, ο ήρωας θα φτάσει στην ολοκλήρωση κι αυτό θα το πραγματώσει μέσα από τη σχέση με τη Φύση.

Μπορείτε, σαν άσκηση, να παρακολουθήσετε αυτή την ερμηνεία ακολουθώντας κι ερμηνεύοντας τα στάδια του έργου: καταιγίδα, συνάντηση στον παράδεισο, οπτασία φεγγαροντυμένης, αναφορές στο "πολεμικό" παρελθόν στην Κρήτη και στην κατάσταση του παρόντος που ψωμοζήτης αφηγείται την ιστορία του, ο παράξενος ηχός, η κατάληξη στην ακρογιαλιά.

( και, βέβαια, συστήνεται η ανάγνωση και των 14 σελίδων του Ε. Καψωμένου. Μπορεί να σας δυσκολέψει λίγο, αλλά φωτίζει πολύ καλά το ποίημα).

ΥΓ. Δεν είναι ψέμα: αύριο ξεκινάμε (!) και με το Γ2θεωρ. Κάλλιο αργά.. :-)

Αν μ' αφήσεις, θα πεθάνω

Διάβαζα το βιβλίο του πορτογάλου Camilo Castelo Branco (1825-1890) «Ολέθριος έρωτας Αναμνήσεις μιας οικογένειας», (εκδ. Νεφέλη, 2011), που είναι αυτό ακριβώς που λέει ο τίτλος. Η ιστορία ενός έρωτα που νοηματοδοτεί τη ζωή αλλά και που οδηγεί στον όλεθρο. Ο Camilo Castelo Branco, o αγαπημένος Camilo των πορτογάλων, έχει γράψει το έργο του το 1861, έργο που έχει πολλά στοιχεία από τον ευρωπαϊκό ρομαντισμό.
Στο επίμετρο της προσεγμένης και καλαίσθητης έκδοσης, η μεταφράστρια και αναπληρώτρια καθηγήτρια του πανεπιστημίου Αθηνών Μαρία Παπαδήμα μάς δίνει στοιχεία για τον έρωτα στη ρομαντική του διάσταση, στοιχεία που, δεν μπορεί, θα μας πάνε κοντά σε στοιχεία που θα παρατηρήσουμε και στον Κρητικό του Σολωμού.
Αντιγράφουμε από το επίμετρο: « [οι ήρωες του έργου] θα βιώσουν τον έρωτα στην απολύτως ρομαντική του διάσταση: τον έρωτα που μεταμορφώνει τις ψυχές, επανορθώνει τα σφάλματα, διακηρύττοντας την αγνότητα και την εντιμότητα των προθέσεων και αναζητώντας την αιωνιότητα μέσα στο θάνατο».(σελ.284)


Και: « [ο συγγραφέας επιλέγει] για κεντρικό θέμα τον έρωτα ως ειμαρμένη, ο οποίος προσανατολίζει, ορίζει και καθορίζει τη ζωή και το θάνατο των ηρώων του. Πρόκειται για έναν έρωτα στην πλέον υπερβατική και εξιδανικευμένη μορφή του, έναν έρωτα απαγορευμένο, αδύνατο, αλλά διαρκώς τροφοδοτούμενο από τα ανυπέρβλητα εμπόδια, που καθοσιώνουν μέσω των δοκιμασιών τους «εραστές-μάρτυρες» στο βωμό μιας αληθινής «θρησκείας του έρωτα», η οποία απαιτεί τη μέγιστη θυσία, τη στέρηση της ίδιας της ζωής και την εκούσια και λυτρωτική αποδοχή του θανάτου – ως εκ τούτου έναν έρωτα ρομαντικό στον υπέρτατο βαθμό» (σελ.279)

Στην καταληκτική παράγραφο του επίμετρου (σελ. 285): « Ο θάνατος, προαναγγελθείς ήδη στον πρόλογο, ζοφερός συνοδοιπόρος του έρωτα σε όλους τους αναβαθμούς της κλιμάκωσής του, θα σφραγίσει εντέλει τη μοίρα των τριών τραγικών ηρώων, προσφέροντας έτσι και στους τρεις (…) τη θριαμβευτική έξοδο από τη ζωή και την πανηγυρική είσοδο στην αιωνιότητα, τη μόνη δυνατότητα πραγμάτωσης που γνωρίζει ο ρομαντικός έρωτας».

Μπορείτε να το κάνετε και σαν άσκηση: « Ποιες οι ρομαντικές επιδράσεις που ανιχνεύονται στον τρόπο που περιγράφεται ο έρωτας των δυο ηρώων στον Κρητικό του Σολωμού;" Ή: "Ποια από τα στοιχεία που δίνει η Μαρία Παπαδήμα για το έργο "Ολέθριος έρωτας Αναμνήσεις μιας οικογένειας" παραπέμπουν και στον Κρητικό και ποια διαφοροποιούνται;»

Και, μιλώντας για έρωτα και θάνατο, ας κάνουμε ένα διάλειμμα με ένα τραγούδι που ο Μίνως Μάτσας βρήκε στα συρτάρια του με τα ρεμπέτικα και του έδωσε μια σύγχρονη φόρμα, τονίζοντας τα λυρικά του στοιχεία. Έχει, νομίζω, ενδιαφέρον, να δούμε τον τρόπο που περνάει στο χρόνο η ιδέα αλλάζοντας λίγο τα ρουχαλάκια της. Ακούστε την παλιά εκτέλεση του τραγουδιού, ακούστε και τη διασκευή και ..αποφασίστε ( Εγώ δυσκολεύομαι!)





Όσο για τον πορτογάλο συγγραφέα, εκεί που γίνεται σπαρταριστός είναι όταν ασκεί δριμύτατη και δηκτική κριτική στην καθολική εκκλησία, στα μοναστήρια και στους μοναχούς της χώρας του και της εποχής του. Αλλά αυτά ας τα αφήσουμε για επόμενη ανάρτηση.

Μαζεί

Ξανά φέτος εδώ. Χωρίς, τελικά, πολλή σκέψη και σχεδιασμό.

Γιατί με τα τμήματα της θεωρητικής της περσινής δευτέρας τάξης είχαμε ήδη διανύσει μαζί τη μισή διαδρομή.

Γιατί στην ερώτηση «τώρα που ήρθαμε εμείς στην τρίτη, κύριε, θα το σταματήσετε;» δεν υπάρχει απάντηση.

Γιατί το μάθημα έχει πια ημερομηνία λήξης – σε δυο χρόνια – και αυτό μας κάνει να είμαστε ακόμα πιο τρυφεροί μαζί του.

Γιατί η τάξη μας όντας ανοιχτή γνώρισε θαυμάσιους συναδέλφους κι ανθρώπους κι έχει αδυναμία να τους αποχαιρετήσει.

Γιατί τα δυο τελευταία χρόνια βλέπουμε τα πάντα γύρω μας να γκρεμίζονται και χρειάζεται να εξασκηθούμε στην όρθια στάση.

Γιατί οι δυσκολίες της εποχής και των συγκυριών μάς σημαίνουν πως τώρα περισσότερο από άλλοτε είναι, πρέπει να είναι, καιρός τού μαζί.

Γιατί – ας το ομολογήσουμε - η αγάπη για τα κείμενα, μάλλον εθίζει και ο εθισμός δημιουργεί μια δυσκολία αποχωρισμού.

Γιατί το χωρίς βιβλία ήδη είναι πολύ χωρίς.

Γιατί – για να θρέψουμε την αυτάρεσκη επαναστατικότητά μας τραγουδήσαμε πολύ στα νιάτα μας εκείνο το τραγουδάκι που μιλούσε για τη revolution permanente και μάλιστα jusqu’ au bout. Και γιατί δεν ήρθε η ώρα να το προδώσουμε.

Ίσως κι επειδή δεν είναι εύκολο να σκοτώνεις κάτι που αγαπάς.

Καλή αρχή για όλους, λοιπόν, κι ας αντιστεκόμαστε δημιουργικά στον έξω εφιάλτη. Θυμίζω ένα απόσπασμα από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους (και βέβαια προσοχή στον τίτλο..), το ένατο, από το β΄σχεδίασμα: « (…) τη νυχτική γαλήνη δεν αντίσκοβε μήτε φωνή, μήτε κλάψα, μήτε αναστεναγμός· ήθελε πης ότι είχε παύσει η ζωή· οι ήρωες είναι ενωμένοι και μέσα τους λόγια λένε
Για την αιωνιότητα, που μόλις τα χωράει·
Στα μάτια και στο πρόσωπο φαίνοντ’ οι στοχασμοί τους·
Τους λέει μεγάλα και πολλά η τρίσβαθη ψυχή τους.
Αγάπη κι έρωτας καλού τα σπλάχνα τους τινάζουν·
Τα σπλάχνα τους κι η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν·
Γλυκειά κ’ ελεύθερ’ η ψυχή σα νάτανε βγαλμένη,
Κ’ υψώναν με χαμόγελο την όψη τη φθαρμένη.
Καλή μας χρονιά

"Προσπάθησε με όση καρδιά σ' απομένει,χάραξε τούτες τις γραμμές σταυρωτά/ύστερα γέλασε πάλι,δοκίμασε τη νιότη σου ακόμα μια άνοιξη,δεν είναι μάταιο."

Συμπληρώθηκαν τρεις σχολικές χρονιές λειτουργίας του ιστολόγιού μας.
Η αρχική του ιδέα ήταν να αποτελέσει ένα – επιτρέψτε τη μακάβρια αναλογία! – μηχανισμό στήριξης των μαθητών της θεωρητικής της Γ΄λυκείου στο μάθημα της λογοτεχνίας κατεύθυνσης. Παράλληλος στόχος η συμβολή στην αποκατάσταση της τραυματισμένης σχέσης των παιδιών με το αντικείμενο.
Προσπάθησε να προσφέρει χρήσιμο υλικό, κείμενα, ασκήσεις, ερωτήσεις, να συμπληρώνει το μάθημα της τάξης, να κάνει παραπομπές, να συστήνει, να ανοίγει θέματα και να προκαλεί συζητήσεις πάνω σ’ αυτά, να παραμένει ανοιχτό ώστε να απαντά σε κάθε απορία, ερώτηση, δυσκολία των παιδιών ανά πάσα στιγμή, να αναπληρώνει τις ώρες μαθημάτων που χάνονταν προτείνοντας κείμενα προς μελέτη και εργασίες, προσπάθησε να κρατήσει την επικοινωνία καθηγητή και μαθητών ζωντανή και να καλλιεργήσει σχέσεις εμπιστοσύνης, αλληλοσεβασμού, αγάπης, έτσι που ο μαθητής να τονώνεται, να έχει ένα στέρεο στήριγμα, να μπορεί να προετοιμαστεί για τις εξετάσεις χωρίς άλλη εξωσχολική βοήθεια και με όρους ευχάριστους.

Παράλληλα, με τον καιρό, μια και το ιστολόγιο της τάξης μας είναι εκ των πραγμάτων εκτεθειμένο στη δημοσιά του διαδικτύου, είχε την ανέλπιστη χαρά να συναντήσει και να γνωρίσει εξαιρετικούς ανθρώπους, μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου, να «αδελφοποιηθεί» με άλλα σχετικά ιστολόγια, να συμπορευτεί με συναδέλφους που μοχθούν, που αγαπούν τη δουλειά τους και που δίνουν την ψυχή τους – κι αυτό ήταν ένα παράπλευρο κέρδος, κέρδος απ’ αυτά που νοηματοδοτούν τη ζωή και την ομορφαίνουν, κέρδος που σε κάνει να πιστεύεις ότι η έρημος υπάρχει μόνο για να δικαιολογεί τις οάσεις της.

Φυσικά πολλά πράγματα δεν κατάφερε, πολλούς κρυφούς στόχους δεν τους έφτασε. Πολύ λίγες φορές, π.χ, μέσα από το σχολιασμό των θεμάτων των αναρτήσεων η συζήτηση βάθυνε και πρόσφερε έναν πολυπρισματικό προβληματισμό.
Και φτάνει τώρα, μετά από αυτά τα τρία χρόνια λειτουργίας, να χρειάζεται να επαναπροσδιοριστεί, να ζυγίσει προσεκτικά τα δεδομένα και τις αντοχές του και να αποφασίσει για τη συνέχεια ή για το τέλος.

Ας του επιτρέψουμε, λοιπόν, να μαζέψει τα συμπράγκαλά του και να τα σκεφτεί όλα αυτά κάτω από το ζωογόνο κυκλαδίτικο φως.
Ένα μεγάλο ευχαριστώ, συνοδευμένο με πολλή συγκίνηση, σε όσους, μαθητές και φίλους, συμπορευτήκαμε. Καλό σας καλοκαίρι.
( Στον τίτλο δυο στίχοι του Μ. Αναγνωστάκη)

Στην ελπίδα

Σε δύσκολες μέρες πέφτουν οι εξετάσεις σας. Πολλή βία, ρατσισμός, ανησυχία, απογοητεύσεις, αβεβαιότητα. Σε ξερό χώμα παλεύει η ελπίδα. Της ρίχνουμε σήμερα λίγο νεράκι, την ποτίζουμε, την ονειρευόμαστε να κρατάει θαλερή.

Μαζί με τις ευχές για ό,τι καλύτερο στο μάθημά μας, της αφιερώνουμε ένα ποίημα. Ένα ποίημα της Κικής Δημουλά, από την τελευταία της συλλογή "Τά εὔρετρα". Με τίτλο που τον έχουμε ανάγκη:

Στην ελπίδα ΙΙ

Σε τι άθλιες συνθήκες ζει

στριμωγμένη μέσα μας
σα να’ ναι αέρας χωρίς φτερά
σα να’ ναι φως
από τον ουρανό τιμωρημένο
στα σκοτεινά να πνέει

ανέχεται
να την ενοχοποιούν τα βάσανά μας
πως τ’ αμελεί

να την καταριούνται οι προδομένοι
λες κι είναι η μάνα του Ιούδα

τη ραπίζουν οι απώλειες
πως άλλα είχε υποσχεθεί

τα δέχεται όλα, ευγνώμων
αρκεί που μένουμε όλοι μαζί της

το απωθούμε
σα να μη συμβαίνει του φερόμαστε
κάπως ταπεινώνει να ελπίζεις

κι όμως
ενώ είναι πρωί
σα να νύχτωσε μοιάζει

όταν αντιληφθούμε ότι λείπει η ελπίδα
για λίγο δηλαδή κάνα δεκάλεπτο το πολύ

όσο για να ψωνίσει για μας από δίπλα
κάτι που έχει από παντού αλλού
εκλείψει.

Σας άρεσε;

ΥΓ1. Αν έχουμε τη δύναμη να αφαιρούμε τους αντιθετικούς συνδέσμους από τη σκέψη μας, μπορούμε να χαρούμε στη σκέψη ότι το Υπουργείο δίνει την ευκαιρία σε όλους τους μαθητές της θεωρητικής να περάσουν ένα σαββατοκύριακο παρέα με λογοτεχνικά κείμενα! Δεν είμαστε ευτυχείς;! :-)

ΥΓ2. Εννοείται πως μέχρι να θριαμβεύσετε στη λογοτεχνία και για ό,τι χρειαστείτε, εδώ είμαστε:-)

Καλή επιτυχία! Και "μαζεύτε αυτό το φως"

Αν έδινα φέτος εξετάσεις, πάνω από το άγχος, την κούραση, την αβεβαιότητα, πίσω κι απ’ τις αμφιβολίες μου θα έβαζα την προσπάθεια , τον αγώνα, το όνειρο – αν θα υπήρχε - που θα με είχε με κράτησει και θα με είχε φέρει μέχρι εδώ, χαρίζοντάς μου το ωραίο ταξίδι.
Θα κρατούσα αυτό που θα είχα μάθει σ’ όλη αυτή την πορεία. Την ευθύνη, τη συνάντηση με τη γνώση και με τον εαυτό μου, την κατάκτηση των τρόπων και των ρυθμών, τη φροντίδα τής ελπίδας –ξέρω πια, θέλει τακτικό κι επίμονο πότισμα- τη χαρά της πρωτοβουλίας.
Θα κατάφερνα να έβαζα στο περιθώριο το πλαίσιο αυτών των εξετάσεων. Τα ψεύτικα διλήμματα, ή τώρα ή ποτέ, το κοινωνικό «κύρος», τον αντίκτυπο, την απάτη, τη δόξα και τη ρετσινιά της «επιτυχίας» και της «αποτυχίας», το υστερικό νεοελληνικό στερεότυπο που οργανώνει αυτή την ξεκούρδιστη ορχήστρα.

Κι αν προτείνουν το σκοτάδι, δύναμη είναι να προσβλέπεις στο φως. Ακόμα και μέσα στην πιο αφέγγαρη νύχτα. Επίμονα και σταθερά. Όπως ακούραστα, με εμμονική αγωνιστικότητα, πρότεινε στα ποιήματα και στη ζωή του ο Γιάννης Ρίτσος. Στην εξορία ονειρευότανε τη Λευτεριά και την Ειρήνη, στον κατήφορο το ανέβασμα, στην παρακμή τη νίκη, στο άδικο το Δίκιο, στην αθλιότητα την ανάταση, στο θάνατο τη ζωή, στο σκοτάδι το φως.

Σταθερά προσανατολισμένη στο φως η ποίηση και η ζωή του, λίγο αν σκύψουμε να αντλήσουμε, θα πάμε πιο ήρεμοι στις εξετάσεις, έχοντας συμμαχήσει με τον εαυτό μας και το αύριο.

Λίγοι σκόρπιοι στίχοι, σχεδόν τυχαία διαλεγμένοι, απ’ την
Ανυπόταχτη πολιτεία (1952-1953)

«Μέσα στη συννεφιά του κόσμου ένα πράσινο φύλλο
κ’ένα άλλο
κ’ένα άλλο
χιλιάδες φύλλα σπαθίζουν τη σκιά
φέγγοντας τα όνειρα των πεινασμένων
ζητωκραυγάζοντας τη ζωή μπροστά στα κάγκελα»

«Η πολιτεία ανεβαίνει στο φως σαν υποβρύχιο.
Ο ήλιος λάμπει στους ώμους της.
Κανένας δεν πεθαίνει εδώ πέρα.
Τραγουδήστε την πολιτεία μας. Τραγουδήστε την.»

«Το φως είναι η πατρίδα μας. Δεν είσαι εσύ κι εγώ.
Είμαστε εμείς.
Εμείς κ’ η πολιτεία μας.
Εμείς κι ο κόσμος.»

«Ένα μεγάλο κομμάτι φως λυώνει έξω απ’ τη λύπη των ανθρώπων
όπως ένα κομμάτι πάγος αφημένο στην πόρτα του εργένη πούχει
πεθάνει.
Μαζεύτε αυτό το φως – Μαζεύτε το.»

« Α, πολιτεία, μπορείς ακόμα να πιστεύεις στα παιδιά σου.
Ένας σύντροφος έκλεισε τα μάτια του
να βεβαιώσει μέσα του το φως
μα μέσα του είταν πιότερο το φως
ξανάνοιξε τα μάτια – χαμογέλασε
κ’ ενώ τον σημαδεύαν δώδεκα ντουφέκια
αρπάχτηκε απ’ το πρώτο ανθισμένο κλαδί της λευτεριάς
μη σωριαστεί μέσα στην ευτυχία του ήλιου.
Μες στο χαμόγελό του λάμπει η πολιτεία μας
- δική μας πολιτεία, πολιτεία του κόσμου».

«Κοίτα.
Μόλις στρίψεις τη γωνιά βγαίνεις στον ουρανό. Γιατί αργούμε;»

«…φτιάχνοντας σκάλες με τα δεκανίκια των αναπήρων
για ένα πολύ ψηλό σπίτι
για ένα πολύ ψηλό βουνό
για έναν πολύ ψηλό ουρανό
να φτάσεις το πόμολο του ήλιου
και ν’ ανοίξεις την πόρτα στον κόσμο»

Καλή επιτυχία σε όλους !

(οι φωτογραφίες από τις ζωγραφισμένες πέτρες του Γιάνη Ρίτσου)

Que t' acaronin els estels/ T' αστέρια να σε ζεσταίνουν

Φτάνουμε στο τέλος της χρονιάς. Τις τελευταίες οδηγίες τις λέμε στην τάξη, με όσους βλεπόμαστε.
Το ιστολόγιό μας θέλει να βγει από τη σφαίρα του άγχους και της παραφιλολογίσς των εξετάσεων. Επιμένει να βλέπει τα πράγματα απλά: Διαβάζουμε χωρίς υστερία όλο το χρόνο και στο τέλος πάμε και γράφουμε αυτά που ξέρουμε. Τόσο απλά.
Και στη λογική αυτή από τώρα «βγαίνει απ’ το θέμα», μένοντας πάντως πιστό στη λογοτεχνία, την ποίηση, την τέχνη.
Ένα τραγούδι του αγαπημένου Lluis Llach, του καταλανού ποιητή, συνθέτη και τραγουδιστή που ακούσαμε μέσα στη χρονιά να ερμηνεύει τόσο αισθαντικά την Ιθάκη του Καβάφη στη γλώσσα του.

I avui que et puc fer una cançó recordo quan vas arribar

amb el misteri dels senzills, els ulls inquiets, el cos altiu;

i amb la rialla dels teus dits vares omplir els meus acords

amb cada nota del teu nom, Laura.

M’ és tan difícil recordar quants escenaris han sentit

la nostra angoixa per l’avui,la nostra joia pel demà...

A casa enmig de tants companys, o a un trist exili mar enllà,

mai no ha mancat el teu alè, Laura.

I si l’atzar et porta lluny, que els déus et guardin el camí,

que t’acompanyin els ocells, que t’acaronin els estels;

i en un racó d’aquesta veu, mentre la pugui fer sentir,

hi haurà amagat sempre el teu so, Laura.

Αφού μπορώ να σου γράψω ένα τραγούδι
σε θυμάμαι να φτάνεις
με το μυστήριο των απλών πραγμάτων,
τα μάτια ανήσυχα, το σώμα περήφανο.
Με των δαχτύλων το χαμόγελο
γέμισες τ’ ακκόρντα μου
με κάθε νότα απ’ τ’ όνομά σου, Λάουρα.

Και μου ’ναι δύσκολο να θυμηθώ
πόσα τοπία έζησαν
την αγωνία μας για το σήμερα
τη χαρά μας για το αύριο…
Στο σπίτι, ανάμεσα σε τόσους συντρόφους,
ή σε μια εξορία βουτηγμένη στη θλίψη, πέρα από τις θάλασσες
ποτέ δε μου ’λειψε η ανάσα σου, Λάουρα

Κι αν η τύχη σε πήγε μακριά
οι θεοί να φυλάνε το δρόμο σου,
τα πουλιά να σε συνοδεύουν,
τ’ αστέρια να σε ζεσταίνουν.
Και σε μια γωνιά αυτής της φωνής,
όσο θα μπορώ να την κάνω ν’ ακούγεται,
πάντα θα είναι κρυμμένος ο ήχος σου, Λάουρα.

καλά σας διαβάσματα

Πού βρήκες χρώματα κι ανθείς; Πού μίσχο και σαλεύεις;

Επειδή ο υπολογιστής μας αποσυνδέεται σήμερα και πάει για service αλλά και ο κάτοχός του αποσυνδέεται αύριο από τις υποχρεώσεις και πάει κι αυτός ένα ταξίδι, ελπίζει, αναψυχής, δεχτείτε εκ βάθους ψυχής ευχές, όλοι και ένας ένας ξεχωριστά, για μέρες γαλήνης, αληθινές, μέρες ενδοσκόπησης και ανάτασης.

Ραντεβού τις τελευταίες μέρες της εβδομάδας του Πάσχα.

Να είστε καλά όλοι:-)

Ταξινόμηση του υλικού της εισαγωγής στον Ιωάννου

Η μελαγχολία των σχεδόν άδειων αιθουσών του 2ου ορόφου επέστρεψε και φέτος. Ό,τι κι αν έγινε μέσα στη χρονιά, μέσα στα χρόνια, όσο κι αν οικοδομούσαμε σχέσεις εμπιστοσύνης, συνεργασίας, όποιας ποιότητας κι αν ήταν η δουλειά που έγινε, τις τελευταίες μέρες δε θα δούμε και πολύ τους περισσότερους μαθητές μας, δε θα ακούσουν τις τελευταίες συμβουλές, δε θα οργανώσουμε μαζί τις επαναλήψεις, δε θα είμαστε κοντά να εμψυχώσουμε, να στηρίξουμε, να δώσουμε κατευθύνσεις.

Η στερεότυπη περί παραπαιδείας αντίληψη νικήτρια και φέτος, νικήτρια πάντα, για να γυρίσει ο ήλιος δε θέλει μόνο δουλειά πολλή, θέλει και καλλιέργεια συνειδήσεων, επιμονή κι υπομονή άπειρη, τόση όση κι η νεοελληνική υστερία.

Μια και ήταν λίγα τα παιδιά στην τάξη, λοιπόν, περνάω εδώ και για τους υπόλοιπους τα στοιχεία από το έργο του Ιωάννου, όπως τα σημειώνει το σχολικό βιβλίο και όπως εμείς τα κατατάξαμε σε πέντε κατηγορίες, ώστε να μπορούμε να τα συνεξετάζουμε ευκολότερα.

Οι κατηγορίες αυτές είναι: 1) το πρόσωπο το οποίο αφηγείται, 2) ο χώρος της μνήμης, το παρελθόν, από το οποίο αντλεί υλικό για τα αφηγήματά του, 3) ο χώρος του παρόντος που καταγράφεται και που στα αφηγήματά μας είναι η Θεσσαλονίκη, 4) ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η όλη αφήγηση/καταγραφή και 5) κάποια στοιχεία τεχνικής

Το πρόσωπο: εξομολόγηση, έκφραση υπαρξιακής αγωνίας και αδιεξόδου, περιγραφές συχνά εμποτισμένες σε ποιητικό κλίμα, «μιλά στραμμένος προς τα έσω» ( Διοσκουρίδης). Υιοθετεί το εσώστροφο στοιχείο και απορρίπτει το εξώστροφο, τη ρητορεία: «Όταν μένει πιστός στο εσώστροφο στοιχείο της πεζογραφίας του, μένει, κατά συνεπαγωγή, πιστός στον εαυτό του και στη μιλιά του. Τότε το βασικό γνώρισμα του στοιχείου τούτου είναι το αίσθημα εμπιστοσύνης στη μιλιά αυτή. Είναι μιλιά ελεύθερη και μονοαχική» (Διοσκουρίδης). Το εξωτερικό σκηνικό συνοδεύεται κατά κανόνα από την εσωτερική του περιπλάνηση στο χώρο της ατομικής και συλλαγικής του μνήμης, σχόλιο. Ο Ιωάννου καθιερώνει την τάση «να ειπωθούν τα πράγματα μέσα από τους διαύλους της εξομολόγησης». «Ο χαρακτήρας περνάει σε δεύτερη μοίρα και μάλιστα πολλές φορές δεν υπάρχει. Ο αφηγητής είναι η κυρίαρχη ατομική συνείδηση, γι’ αυτό και η αφήγηση, που κατά κύριο λόγο γίνεται σε πρώτο πρόσωπο, έχει ένα χαρακτήρα καταγραφικό και κάποτε χρονογραφικό». ( Βιστωνίτης) Ο συγγραφέας μιλάει πάντα σε πρώτο πρόσωπο και κατά κανόνα για ατομικά περιστατικά» ( Μερακλής), «φόρτιση», «χιούμορ/ έχει ευαίσθητες κεραίες για το κωμικό στοιχείο της ανθρώπινης κατάστασης», «καθώς περνούν τα χρόνια, ο Ιωάννου κατακτά θαρρείς μια νηφαλιότητα, την ψυχική αντοχή να αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα με ένα πικρό χαμόγελο» ( Κοτζιάς)

Ο χώρος της μνήμης-παρελθόν: τα δύσκολα παιδικά του χρόνια, τα χρόνια της προσφυγιάς, η δίνη του πολέμου και της Κατοχής, οι περιπέτειες της μεταπολεμικής περιόδου, η μαρτυρία, το βίωμα, η ανάκληση του παρελθόντος, «προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα». «Η μνήμη εδώ είναι η κοίτη του πεζογραφικού υλικού». Ο χώρος κι ο χρόνος «υπάρχει και δε δημιουργείται από τον πεζογράφο» ( Βιστωνίτης) «Σ’ όλα αυτά εισβάλλει πάντα σχεδόν η Θεσσαλονίκη είτε εξωραϊσμένη σε μια τυραννική νοσταλγία είτε σα σκηνικό μιας αποτρόπαιης κατοχικής ανάμνησης» ( Καζαντζής) Ο χώρος του παρόντος που καταγράφεται: αποτυπώσεις, περιγραφές, διαπραγμάτευση παρόντος, καταγραφή με ακρίβεια των πόλεων που έζησε και κυρίως της Θεσσαλονίκης «μικρογραφίες της καθημερινής ζωής των κατοίκων», «ο περίγυρος δίνεται καταγραφικά και κατά τμήματα», «κάνει μια λογοτεχνία αποτυπώσεων» ( Βιστωνίτης). «Σ΄ αυτό το μαγνήτη του διεσπαρμένου Ελληνισμού [τη Θεσσαλονίκη], σ’ αυτό το δειγματολόγιο όλων των εποχών της Ελλάδος απ’ τη ρωμαϊκή κατοχή ως σήμερα, καταφέρνει να μας δείξει ευκαιριακά άλλοτε το ενιαίο ψηφιδωτό κι άλλοτε μια μια τις συστατικές ψηφίδες της Θεσσαλονίκης» ( Καζαντζής)

Ο τρόπος: αμεσότητα, ανεπιτήδευτο γραφής, οικείος κόσμος, , λεπτή παρατήρηση, «συγκινησιακό κλίμα που δημιουργούν οι μνημονικές ανακλήσεις», «προσωπική θέρμη», ακρίβεια, καθαρότητα γλώσσας. «Κατάφερε να αποκλείσει από το έργο του κάθε ένταση και, το σπουδαιότερο, κάθε μελοδραματική νότα ή συναισθηματισμό». «Τα πάντα είναι χαλιναγωγημένα, συγκρατημένα, ιδωμένα από κάποια απόσταση ικανή να αμβλύνει τις οξύτητες χωρίς ωστόσο να άγει σε απάθεια» (Κοτζιάς). «Ένα άλλο στοιχείο της γραφής του είναι το σπαραγματικό στοιχείο. Ορίζει σε πολλά του κείμενα μέγα μέρος της μορφής και μέγα μέρος του περιεχομένου. Της μορφής, γιατί αυτά τα κείμενα μοιάζουν σπαράγματα, ξεκλίδια, ευρύτερων σχημάτων. Του περιεχομένου, γιατί δείχνουν την (δραματικότατη ενίοτε) πάλη να ανασυσταθεί και να ανασταθμηθεί μια ζωή χαμένη, ή κατακερματισμένη» ( Διοσκουρίδης) Οι τρόποι είναι οι κανονικοί, ήγουν ο συνειρμός, ο υπαινιγμός, η αναφορά, η μεταφορά», «η μιλιά του κυμαίνεται από τον τόνο του ψιθύρου, με σημεία παραληρηματικά ή ευχετικά, ή απευχετικά, ή, ακόμη, καταραστικά σημεία έως τον τόνο της ζωηρής μιλιάς» (Διοσκουρίδης)

Η τεχνική: Απελευθερωμένος από τη δεσποτεία του κεντρικού μύθου και της πλοκής, θρυμματίζει τη χρονική και και αφηγηματική αλληλουχία. «Η δομή του είναι στοιχειώδης» (Βιστωνίτης)

Καλή δύναμη, παιδιά!

Λίγη απ' την ηρεμία των γατών:-)