Αναπλήρωση 3 Εντοπισμός χαρακτηριστικών έργου συγγραφέων

Όσο περισσότερο, βαθύτερα, μελετάμε το έργο ενός συγγραφέα, τόσο καλύτερα αντιλαμβανόμαστε τους τρόπους που αυτός χρησιμοποιεί για να στήσει την ιστορία του.
Τα εισαγωγικά σημειώματα του σχολικού βιβλίου συνήθως συνοψίζουν τους τρόπους αυτούς, τα αφηγηματικά και τεχνικά μέσα του συγγραφέα.

Στις πανελλαδικές εξετάσεις, οι τρεις πρώτες ερωτήσεις, από τις πέντε που είναι συνολικά, αναφέρονται, όπως ξέρετε, σ’ αυτά τα χαρακτηριστικά (γραμματολογικά στοιχεία, στοιχεία δομής, μορφής του κειμένου , αφηγηματικές τεχνικές, τρόποι κα)
και σας ζητούν να τα εντοπίσετε, να τα αναφέρετε.

Ας παρατηρήσουμε προσεκτικά τις τρεις πρώτες ερωτήσεις των πανελλαδικών του 2003 ( εξεταζόμενο κείμενο το «Αμάρτημα της μητρός μου» του Γ. Βιζυηνού):
Ήταν οι εξής:
1. Από πού αντλεί το αφηγηματικό υλικό του ο Γεώργιος Βιζυηνός και πώς το αξιοποιεί; (Μονάδες 9) Να αναφέρετε τρία σημεία του παραπάνω κειμένου,
τα οποία τεκμηριώνουν τη θέση σας (Μονάδες 6). (Μονάδες 15)

2. Να αναφέρετε, με παραδείγματα μέσα από το παραπάνω κείμενο,
πέντε από τα βασικά χαρακτηριστικά της διηγηματογραφίας του Βιζυηνού. (Μονάδες 20)

3. «Ο Βιζυηνός έχει την ικανότητα να διαγράφει αυθυπόστατους ανθρώπινους τύπους, επιμένοντας πολύ στη λεπτομερειακή απόδοση των ψυχικών καταστάσεων. Οι ήρωές του, ιδωμένοι με αγάπη, έχουν μια ειδική ευαισθησία, είναι ήρωες παθητικοί».
(Γιώργος Παγανός, Η Νεοελληνική Πεζογραφία, τ. Α΄, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1999).
Να επαληθεύσετε την παραπάνω άποψη με στοιχεία από το απόσπασμα του Γ. Βιζυηνού.
(Μονάδες 20)


Ανοίξτε τώρα το σχολικό βιβλίο στις σελίδες 122-123.
Διαβάστε από την κάθε σελίδα την τελευταία της παράγραφο.
Αντιλαμβάνεστε ότι η 1η ερώτηση «ακουμπάει» στην τελευταία παράγραφο της σελ. 122 και η 2η στην τελευταία παράγραφο της σελ. 123.
Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πόσο μεγάλη σημασία έχει α) να έχετε διαβάσει καλά την εισαγωγή και β) να την έχετε κατανοήσει έτσι ώστε να αναγνωρίζετε τα αναφερόμενα χαρακτηριστικά στις γραμμές του κειμένου που θα σας έχει δοθεί και να τα αναφέρετε ως παραδείγματα, ως τεκμηριωτικό υλικό, αφού αυτό σας ζητείται.



Στη σημερινή προτεινόμενη άσκησή μας,
έχοντας ως σώμα κειμένου το απόσπασμα
« -Όχι, όχι, μητέρα! … και εγώ εσιώπησα» (σελ. 151 – 153),
ας πάρουμε ως πρότυπο τη 2η ερώτηση των εξετάσεων του 2003 και
ας απαντήσουμε:

Να αναφέρετε από δύο παραδείγματα μέσα από το παραπάνω κείμενο, που επιβεβαιώνουν το καθένα από τα χαρακτηριστικά της διηγηματογραφίας του Γ. Βιζυηνού:
α) διείσδυση στα μύχια της ψυχής,
β) αφηγηματικό υλικό αντλημένο από τις προσωπικές και οικογενειακές μνήμες.
γ) πλούσια γλώσσα υψηλού ήθους

ΣΗΜ.1. Αιτιολογήστε, πολύ συνοπτικά, τις επιλογές σας.
ΣΗΜ.2. Τα γνωστά: Οι απαντήσεις στα σχόλια, με mail, στο τετράδιο. Όπου σας βολεύει.
ΣΗΜ.3. Μονότονο να συνδυάζουμε τη συννεφιά και το γκρίζο με τις ακεφιές μας.
Κι οι συννεφιασμένες μέρες, σαν τη σημερινή, έχουν τη γλύκα τους :-)
Καλό υπόλοιπο, λοιπόν!

Μποτίλια στο πέλαγος

Μέρες (εξετάσεων) που έρχονται, ας γράψουμε ένα σημείωμα, ας το κλείσουμε σε μία μποτίλια, μήπως και η θάλασσα το οδηγήσει στην παραλία της ΚΕΓΕ, μήπως και βοηθήσει να θυμηθούμε, οι φιλόλογοι, κάτι από τις "Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στο γενικό λύκειο" που μας στέλνει κάθε χρόνο το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Κάτι που μας είναι χρήσιμο για τον τρόπο που θα διατυπώσουμε τα θέματα των Πανελλαδικών εξετάσεων.

Στο εγχειρίδιο με τις οδηγίες, λοιπόν, και στο κεφάλαιο με τίτλο "Σχετικά με την αφηγηματολογία στη διδακτική πράξη", επισημαίνεται η δυσκολία που υπάρχει στη χρήση των όρων της αφηγηματολογίας. Μέσα σε τρεις σελίδες, τέσσερις φορές(!) συστήνεται η φειδωλή χρήση τους, τόσο κατά τη διδασκαλία, όσο και κατά τη διατύπωση των ερωτήσεων.

Δείτε:
1. "Οι αφηγηματολογικοί όροι - δεδομένης μάλιστα της ασυμφωνίας που εντοπίζεται σχετικά με τη χρήση τους στα σχολικά αλλά και στα θεωρητικά εγχειρίδια - πρέπει να χρησιμοποιούνται με φειδώ."

2. "Οι παραπάνω διακρίσεις [του αφηγηματικού προσώπου και της εστίασης] πρέπει να χρησιμοποιούνται με μέτρο, διότι η κατάχρησή τους οδηγεί σε μια στατική, φορμαλιστικού τύπου, προσέγγιση του κειμένου(…)"

3. "Πρέπει, δεδομένης της σύγχυσης που επικρατεί στα σχολικά αλλά και στα θεωρητικά εγχειρίδια, να αποφεύγονται γενικευτικού χαρακτήρα ερωτήσεις, όπως "να βρεθούν οι αφηγηματικές τεχνικές" ή "να βρεθούν οι αφηγηματικοί τρόποι". Προτιμότερο είναι κατά τη διατύπωση των ερωτήσεων να είναι απολύτως συγκεκριμένα τα ζητούμενα (π.χ"ποια είναι η λειτουργία του χρόνου στο διήγημα")"

4. "Πρέπει, εφόσον φυσικά κρίνεται αναγκαίο να διατυπωθούν τέτοιου τύπου ερωτήσεις, [που να σχετίζονται με το χώρο της αφηγηματολογίας] να είναι οι ερωτήσεις αυτές απολύτως σαφείς και απολύτως συγκεκριμένες (…)"

Αυτές τις οδηγίες να βάλουμε στη μποτίλια, μήπως και τις βρει κανείς και θυμηθεί πώς να θέσει τα θέματα των εξετάσεων. Γιατί το 2001 (Ιωάννου) και το 2006
(Παπαδιαμάντης), π.χ, φαίνεται πως το ξέχασαν: "Στο απόσπασμα, που σας δίνεται, να εντοπίσετε τέσσερις διαφορετικές αφηγηματικές τεχνικές και να αναφέρετε τη λειτουργία τους" ζήτησαν, ξεχνώντας αυτό ακριβώς που οι οδηγίες συστήνουν να αποφεύγουμε!

Σημείωση: Γιατί, βέβαια, το εγχειρίδιο οδηγιών θεωρεί δεδομένη και αμετακίνητη την ασυμφωνία και τη σύγχυση που υπάρχει στα σχολικά βιβλία, αυτό είναι ένα από τα συνήθη νεοελληνικά ακατανόητα.

Στοιχεία για τη θρησκευτικότητα του Σολωμού

η όμορφη απεικόνιση του Αγίου Λύπιου,του εκκλησιδίου

στο όποίο έγραψε ο Διονύσιος Σολωμός την «Γυναίκα της Ζάκυθος»

είναι του ζακυνθίου ζωγράφου και ιστολόγου Mπάμπη Πυλαρινού

και την πήραμε από τη διεύθυνση
misha.pblogs.gr/tags/odysseas-elytis-gr.html

Μια από τις δύο σημερινές ερωτήσεις-εργασίες ήταν αυτή που ζητούσε να αξιοποιηθεί το απόσπασμα 19 για να γίνει αναφορά στη θρησκευτικότητα του Δ. Σολωμού. Ας προσεχτούν τόσο η πληρότητα της απάντησης σε σχέση με την αναφορά σε στίχους που κάνετε αλλά και σε σχέση με τα στοιχεία που αντλείτε από τις υποσημειώσεις του βιβλίου. Και, όπως σε όλες σχεδόν τις απαντήσεις, ας προσεχτούν επίσης τόσο το "άνοιγμα" της απάντησης όσο και το κλείσιμο.

Τα στοιχεία που σας προσφέρονται στην ενότητα είναι:
> ύπαρξη Παραδείσου, μέλλουσα ζωής ( απ' όλο το απόσπασμα)
> αθανασία ψυχής (στ.5),
> Σάλπιγγα Δευτέρας Παρουσίας (στ.5): Παλαιά Διαθήκη, Επιστολές του Παύλου, Αποκάλυψη.
> ανάσταση και ενσάρκωση νεκρών (στ.6, 13, 14): πίστη Ορθόδοξου δόγματος.
> άγγελοι (;) (στ.8)
> κοιλάδα του Ιωσαφάτ (βλ.υποσημείωση 5 βιβλίου).
> Έσχατη κρίση ψυχών (στ.10).
> η φωτιά του άλλου κόσμου (στ.9, 16. "γέενα του πυρός". Κατά Ματθαίον.Σκηνή της Αποκάλυψης).

Από τις απαντήσεις που μου δώσατε, σας αντιγράφω, δειγματικά,

την εισαγωγή της Ιωάννας Φ.:
" Το δεύτερο μέρος του αποσπάσματος 2 (19), δηλαδή οι στίχοι 5-18 αποτελεί μια παρέκβαση, όπου ο ήρωας αίρεται σε μεταφυσικό επίπεδο. Αναφέρεται σ' έναν οραματισμό της Έσχατης Κρίσης, σύμφωνα με τις πεποιθήσεις της ορθόδοξης εκκλησίας. Λόγω της αγάπης του για την κοπέλα ο Κρητικός ζει ως παρόν την Ανάσταση, όπου θα είναι παντοτινά ενωμένος με την αγαπημένη του στη μακαριότητα της αιώνιας γαλήνης. Σ' αυτή τηνπρόδρομη αφήγηση είναι έκδηλη η θρησκευτικότητα του Διονύσιου Σολωμού."

Κυριακή με το Σαχτούρη

Η ανάρτηση αφιερώνεται στη Μαρία Σ., τη Νάντια Κ., που ήρθαν, καθώς και στη Μαντώ που την ίδια ώρα ψηνόταν στον πυρετό.

Την Κυριακή γράψαμε το πρώτο κυριακάτικο διαγώνισμα, με ύλη όλα τα διδαχθέντα, μέχρις ώρας, ποιήματα. Συνοδεύτηκε από καλή διάθεση, πορτοκαλάδα, μπισκοτάκια και...ένα διάλειμμα για τραγούδι! Όσοι δεν ήρθατε ( δηλαδή...σχεδόν όλοι..) μπορείτε, αν θέλετε, να το γράψετε στο σπίτι ( μέγιστος χρόνος: 3 ώρες) και να φέρετε στο σχολείο τις απαντήσεις ή να τις στείλετε με e-mail.

Λοιπόν, τα θέματα ήταν:

Α΄. ΚΕΙΜΕΝΟ
Μίλτος Σαχτούρης, Ο Ελεγκτής

΄Ενας μπαξές γεμάτος αίμα
είν’ ο ουρανός
και λίγο χιόνι
έσφιξα τα σκοινιά μου
πρέπει και πάλι να ελέγξω
τ’ αστέρια
εγώ
κληρονόμος πουλιών
πρέπει
έστω και με σπασμένα φτερά
να πετάω.
(Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο, 1958)

Β΄. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
1. Η ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη συχνά παραπέμπει στα σκοτεινά μεταπολεμικά–μετεμφυλιακά χρόνια. Να βρείτε τρεις εικόνες του ποιήματος που παραπέμπουν σε αυτήν τη δύσκολη εποχή.
(Μονάδες 15 )

2. Ο Λίνος Πολίτης αναφερόμενος στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη επισημαίνει ότι χαρακτηρίζεται από «... μια υπαρξιακή θλίψη που εκφράζεται κατά προτίμηση με παραβολές και μικρούς μύθους ακόμα και με αινιγματικά σύμβολα και εικόνες, που φτάνουν ως το αλλόκοτο, το τρομακτικό και το παραμορφωμένο» (Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 1985, σελ. 340). Επιβεβαιώνεται αυτή η άποψη μέσα από το ποίημα; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
(Μονάδες 20 )

3. Τα ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη διακρίνονται για την απλή γλώσσα και το λιτό λεξιλόγιό τους. Ποια μέρη του λόγου κατέχουν κυρίαρχη θέση στο συγκεκριμένο ποίημα και ποιος είναι ο ρόλος τους;
(Μονάδες 20)

4. Τι συμβολίζει «ο ουρανός» στο ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη Ο Ελεγκτής; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε μια παράγραφο 100-130 λέξεων.
(Μονάδες 25 )

5. Να συγκρίνετε ως προς το περιεχόμενο το ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη Ο Ελεγκτής και το παρακάτω ποίημα του Λευτέρη Πούλιου.
( Μονάδες 20)

Λευτέρης Πούλιος, Το διπλανό δωμάτιο, αρ. 18

Μπαλώνω τα φτερά μου
για μια πτήση στο καθαρό φως.
Σκέψεις σαν ακόρεστος τίγρης.
Η καρδιά μου μες στη μιζέρια,
Παλμοί του ουρανού πριν το χάραμα.
Με σκάβει ο πόνος
κι η πίκρα της ζωής με διώχνει.

Δικαίωσις, Κ.Γ Καρυωτάκη

Η ανάρτηση του κ. Βάγια στο ιστολόγιο του σχολείου μας, ήταν η αφορμή να θυμηθουμε το ποίημα του Καρυωτάκη "Δικαίωσις".

Τότε λοιπόν αδέσποτο θ' αφήσω
να βουίζει το Τραγούδι απάνωθέ μου.
Τα χάχανα του κόσμου, και του ανέμου
το σφύριγμα, θα του κρατούν τον ίσο.

Θα ξαπλωθώ, τα μάτια μου θα κλείσω,

κι ο ίδιος θα γελώ καθώς ποτέ μου.

"Καληνύχτα. Το φως χαιρέτισέ μου."

θα πω στον τελευταίο που θ' αντικρύσω.

Όταν αργά θα παίρνουμε το δρόμο,

η παρουσία μου κάπως θα βαραίνει

-πρώτη φορά- σε τέσσερων τον ώμο.

Ύστερα, και του βίου μου την προσπάθεια
αμείβοντας, το φτυάρι θα με ραίνει

ωραία - ωραία με χώμα και μ' αγκάθια...

Είχε μελοποιηθεί και τραγουδηθεί από την Ηδύλη Τσαλίκη στους αγώνες τραγουδιού της Κέρκυρας (1981), διευθυντής των οποίων ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις. Μάλιστα, το βρήκαμε και στο youtube κι έτσι το μεταφέρουμε εδώ, για να το ακούσουμε.

Μπορείτε απλώς να το ακούσετε. Αν θέλετε το κάτι παραπάνω, δείτε το σαν παράλληλο κείμενο με τη Μικρή Ασυμφωνία, σημειώνοντας τα κοινά στοιχεία ύφους που παρατηρείτε στα δύο ποιήματα. Τις απαντήσεις σας είτε στα σχόλια είτε στην τάξη.

Ο Λίνος Πολίτης για τον Κ.Π.Καβάφη ( και μια ασκησούλα, γιατί πολύ καθήσαμε τελευταία..)

Ας δούμε τι γράφει ο Λίνος Πολίτης για τον Καβάφη, στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ( 4η εκδ. Μορφωτικού ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1985, σελ. 234-5):

Λίνος Πολίτης

" Μια σοβαρότητα και μια βαρυθυμία. Δε θα βρούμε στον Καβάφη την εύθυμη νότα, την ευφρόσυνη πολυχρωμία. Ειρωνεία άφθονη, αλλά ειρωνεία συνοδευμένη από μια γκριμάτσα τραγική. Από την ηδονική, την ιστορική ή τη φιλοσοφική άποψη, αδιάφορο, το καίριο είναι η συνειδητοποίηση της δραματικής ουσίας της ζωής, η αίσθηση της παρακμής και της ματαιότητας. Η τραγική όμως αυτή συναίσθηση δεν οδηγεί στη διάλυση και στην απιστία· το αίσθημα της αξιοπρέπειας και της περηφάνειας, η βαθύτερη συνείδηση του ανθρώπου, αποτελούν το αντίρροπο και θεμελιώνουν την πίστη και τη σωτηρία. Αν η γενιά των dècadents του 1920 έστρεψε το ενδιαφέρον της στον Καβάφη, είδε στην ποίησή του μόνο την αρνητική της πλευρά.
Μια τέτοια ποίηση, τόσο διαφορετική απ' ό,τι ήταν μέχρι τότε γνωστό και καθιερωμένο, επόμενο ήταν να χρησιμοποιήσει και τρόπους εκφραστικούς ολότελα καινούργιους. Η γλώσσα του Καβάφη είναι τελείως ιδιότυπη· με την αθηναϊκή καθιερωμένη "ποιητική" δημοτική ( του Παλαμά, π.χ) δεν έχει καμιά σχέση, αλλά και, παρ'όλη τη συχνή χρήση τύπων της καθαρεύουσας, βρίσκεται μακριά και από την τυπική καθαρεύουσα, παλιότερη ή νεώτερη. Οι άκρατοι δημοτικιστές δεν του συγχώρεσαν ποτέ τη μη προσαρμογή του, αλλά και οι καθαρευουσιάνοι δύσκολα θα τον δέχονταν στη χορεία τους. Βασικά η γλώσσα είναι ζωντανή, "δημοτική", οι εκτροπές προς την καθαρεύουσα είναι ίσως ένα ηθελημένο πεζολογικό, ρεαλιστικό στοιχείο, η δημοτικιστική όμως βάση δίνει θερμότητα και γνησιότητα στο λόγο, ενώ οι πολίτικοι ιδιωματισμοί ( επίμονα, και θα έλεγα, αυτάρεσκα κρατημένοι) δηλώνουν την ακριβή παρουσία του ανθρώπου.
Και ο στίχος, σαν τη γλώσσα, καλλιεργεί τα πεζολογικά, αντι"ποιητικά" στοιχεία, και θέλει να έχει τη βαρύτητα της ρεαλιστικής διαπίστωσης. Το μέτρο είναι πάντοτε ο ίαμβος ( το πιο κοντά στον πεζό λόγο), αρκετά χαλαρός, ο στίχος ελεύθερος, με άνισο αριθμό συλλαβών· πολλές φορές ( στα παλαιότερα ποιήματα περισσότερο) φανερώνεται και η ομοιοκαταληξία, που ηχεί και σαν παιχνίδι ή σαν ειρωνεία· κάποτε ο στίχος κόβεται - διαλύεται καλύτερα - στα δυο ( "Τέμεθος Αντιοχεύς") σαν να μην έχει τη δύναμη να ολοκληρωθεί. Αλλά είναι κι αυτό ένα μέσο της ποιητικής. Στην ποιητική του Καβάφη τίποτα δεν είναι τυχαίο· τα ποιήματά του τα προσέχει και τα λεπτουργεί ως την τελευταία λεπτομέρεια. Η στίξη, οι περίοδοι, οι παύσεις, όλα είναι υπολογισμένα, όλα υπηρετούν την "τέχνη της ποιήσεως", ακόμα και η τυπογραφική εμφάνιση. Το καθετί τεχνουργημένο με κομψότητα και καλαισθησία."

Τώρα, αν θέλετε, ακολουθήστε τις οδηγίες προς υποψηφίους:..
Σημειώστε τόσο τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται στις ιδέες, όσο και τα μορφικά χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια, ανιχνεύστε τα στα ποιήματα "Καισαρίων"και
" Μελαγχολία Ιάσωνος Κλεάνδρου ποιητού εν Κομμαγηνή 595 μ.Χ"

Μην ξεχνάτε πως τέτοιου τύπου ερωτήσεις ( επαλήθευση ή διάψευση μιας κρίσης, εντοπισμός χαρακτηριστικών στο εξεταζόμενο απόσπασμα ) είναι οι πλέον συνηθισμένες στις εξετάσεις.

Η λειτουργία των αναδρομικών αφηγήσεων. Ένα παράδειγμα από το Βιζυηνό.

Η σημερινή ανάρτηση αφιερώνεται στη Θεοδώρα, που παιδεύεται τόσον καιρό να γράψει σχόλιο και δεν τα καταφέρνει!

Δυο λόγια με αφορμή την άσκηση που είχαμε περί της λειτουργικότητας της τελευταίας αναδρομικής αφήγησης ( " το αμάρτημα " ) στο διήγημα του Βιζυηνού.

Για να μπορείτε να ελέγχετε πληρέστερα τις απαντήσεις σας, μπορείτε να εξετάζετε τη λειτουργικότητα της κάθε αναδρομής σε τρία επίπεδα:

1) Στο επίπεδο της δράσης, των ηρώων,
2) Στο επίπεδο της κατασκευής του έργου, των συγγραφικών προθέσεων και, βέβαια, 3) Στο επίπεδο του αναγνώστη.

1) Στο πρώτο επίπεδο εξετάζουμε την ίδια την υπόθεση του έργου, το προχώρημα της δράσης, τα πρόσωπα, τις μεταβολές τους.
Εδώ, π.χ, βλέπουμε πως ο Γιωργής αλλάζει εκ βάθρων στάση απέναντι στη μητέρα του. Η άρνησή του μετατρέπεται σε ορμητική κατάφαση. Έχει ακούσει, άλλωστε, συγκλονιστικά πράγματα για τη μητέρα του και για τον ίδιο. Η μητέρα - που εδώ δίνεται η ευκαιρία να σκιαγραφηθεί ο χαρακτήρας της - ανακουφίζεται από την αγωνία που της προκαλούσε η άρνηση του Γιωργή, αλλά κι από τη μετά από χρόνια αποκάλυψη του καλά κρυμμένου μυστικού της.

2) Στο δεύτερο επίπεδο κρίνουμε τα τεχνικά αποτελέσματα που επιτυγχάνει ο συγγραφέας με την αναδρομή.
Η αναδρομή σχεδόν πάντα προσφέρει απαραίτητες για το έργο και τη συνέχειά του πληροφορίες. Εκ των πραγμάτων προκαλεί και κάποια επιβράδυνση, αφού αποτελεί παρένθεση στον κύριο αφηγηματικό άξονα. Ρυθμίζει τις ισορροπίες του κειμένου.
Στη συγκεκριμένη, μπορούμε να παρατηρήσουμε την ευφυή αλλαγή του αφηγηματικού προσώπου που επιχειρεί ο Βιζυηνός: Η μητέρα, ως πρωτοπρόσωπος ( άρα αμεσότερος, παραστατικότερος) αφηγητής, ζωντανεύει την ιστορία. Λύνεται, επίσης, εδώ, η απορία του τίτλου, αποκαλύπτεται το αμάρτημα, ερμηνεύονται πια ευκολότερα οι προηγούμενες ενέργειες της μητέρας. Ισχυροποιείται ο δεσμός ανάμεσα σε μητέρα και γιο, εμπλουτίζεται ο άξονας "μητέρα - Γιωργή".

3) Στο τρίτο επίπεδο, συνήθως αναφέρουμε την επίδραση που έχει η αναδρομή, με τα χαρακτηριστικά της όπως έχουν ήδη περιγραφεί, στον αναγνώστη. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε εδώ την αναφορά στη ζωντάνια, την αμεσότητα, την παραστατικότητα, η οποία με τη σειρά της προκαλεί το ενδιαφέρον του ανγνώστη και εντείνει την αγωνία του, συμβάλλει στη μέθεξη.

Και τα τρία επίπεδα, λοιπόν, πρέπει να εξετάζονται, για να υπάρχει πληρότητα στην απάντηση. Κάτι που, άλλωστε, συμβαίνει, συνήθως, με όλα τα εκφραστικά μέσα και τις αφηγηματικές τεχνικές.

Για την ώρα, να έχετε ένα καλό σαββατόβραδο.

Για τη μελέτη των εισαγωγικών σημειωμάτων του βιβλίου. Ένα παράδειγμα από το εισαγωγικό του Αμαρτήματος

Τα εισαγωγικά σημειώματα του κάθε κειμένου του σχολικού βιβλίου θέλουν μεγάλη προσοχή, αφού πολλές φορές εκεί βασίζονται τα θέματα των εξετάσεων.

Στο Αμάρτημα της μητρός μου, π.χ, που εξετάστηκε του 2003, το προς εξέταση απόσπασμα ήταν από το σημείο " Όταν επανήλθον να καθίσω πλησίον της, έτρεμον τα γόνατά μου…" ( σελ. 147 του σχολ. βιβλίου) έως το: " Ύστερα όμως άρχισε να γίνεται σιγανός και συλλογισμένος." ( σελ. 150) Οι ερωτήσεις ήταν οι εξής:

1. Από πού αντλεί το αφηγηματικό υλικό του ο Γεώργιος Βιζυηνός και πώς το αξιοποιεί; (Μονάδες 9) Να αναφέρετε τρία σημεία του παραπάνω κειμένου, τα οποία τεκμηριώνουν τη θέση σας (Μονάδες 6).
Μονάδες 15

2. Να αναφέρετε, με παραδείγματα μέσα από το παραπάνω κείμενο, πέντε από τα βασικά χαρακτηριστικά της διηγηματογραφίας του Βιζυηνού.
Μονάδες 20

3. «Ο Βιζυηνός έχει την ικανότητα να διαγράφει αυθυπόστατους ανθρώπινους τύπους, επιμένοντας πολύ στη λεπτομερειακή απόδοση των ψυχικών καταστάσεων. Οι ήρωές του, ιδωμένοι με αγάπη, έχουν μια ειδική ευαισθησία, είναι ήρωες παθητικοί». (Γιώργος Παγανός, Η Νεοελληνική Πεζογραφία, τ. Α΄, Κώδικας, Θεσσαλονίκη 1999). Να επαληθεύσετε την παραπάνω άποψη με στοιχεία από το απόσπασμα του Γ. Βιζυηνού.
Μονάδες 20

4. «— Το πλάκωσες, γυναίκα, το παιδί μου! — είπεν ο πατέρας σου, και τον επήραν τα δάκρυα. Τότε άρχισα εγώ να κλαίγω στα δυνατά και να ξεφωνίζω. Μα ο πατέρας σου έβαλε το χέρι του στο στόμα μου και — Σους! με είπε. Τι φωνάζεις έτσι, βρε βώδι; — Αυτό με το είπε. Θεός σχωρέσ’ τονε. Τρία χρόνια είχαμε πανδρευμένοι, κακό λόγο δεν με είπε. Κ’ εκείνη τη στιγμή με το είπε. — Ε; Τι φωνάζεις έτσι; Θέλεις να ξεσηκώσης τη γειτονιά, να πη ο κόσμος πως εμέθυσες κ’ επλάκωσες το παιδί σου;».
Να σχολιάσετε σε δύο παραγράφους (130-150 λέξεις) τη στάση του πατέρα, όπως αυτή προκύπτει από το παραπάνω απόσπασμα.
Μονάδες 25

5. Να γίνει συγκριτικός σχολιασμός του αποσπάσματος από «Το αμάρτημα της μητρός μου» του Γ. Βιζυηνού με το παρακάτω απόσπασμα από την «Αναφορά στον Γκρέκο» του Νίκου Καζαντζάκη όσον αφορά στη θέση της γυναίκας.
Μονάδες 20

Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο, (απόσπασμα).
Μονάχα μια φορά θυμούμαι τη μητέρα μου να λάμπει παράξενα το μάτι της, να γελάει και να χαίρεται, σαν όταν θα ’ταν ανύπαντρη ή αρραβωνιασμένη. Πρωτομαγιά, είχαμε πάει σ’ ένα χωριό, στη Φόδελε, γεμάτο νερά και περβόλια πορτοκαλιές, να κάμει ο πατέρας μου μια βάφτιση. Οπόταν, άξαφνα, σφοδρή νεροποντή ξέσπασε, γίνηκε ο ουρανός νερό κι άδειασε απάνω στη γης, κι αυτή κακάριζε, άνοιγε και δέχουνταν τ’ αρσενικά νερά βαθιά στον κόρφο της. Είχαν μαζευτεί οι προύχοντες του χωριού, με τις γυναίκες τους και τις κόρες, στο μεγάλον οντά του κουμπάρου, η βροχή κι οι αστραπές έμπαιναν από τις χαραμάδες της πόρτας και των παραθυριών, ο αέρας μύριζε πορτοκάλι και χώμα. Και μπαινόβγαιναν τα τραταρίσματα, τα κρασιά, τα ρακιά κι οι μεζέδες, πήρε να βραδιάζει, άναψαν τα λυχνάρια, οι άντρες ήρθαν στο κέφι, οι γυναίκες οι χαμοβλεπούσες σήκωσαν τα μάτια κι άρχισαν να κακαρίζουν σαν τις πέρδικες˚ κι όξω από το σπίτι μούγκριζε ακόμα ο Θεός, πλήθαιναν οι βροντές, τα στενά δρομάκια του χωριού είχαν γίνει ποτάμια, κατρακυλούσαν οι πέτρες και χαχάριζαν, είχε γίνει ο Θεός νεροποντή κι αγκάλιαζε, πότιζε, κάρπιζε τη γης.
Κι ο κύρης στράφηκε στη μάνα μου, πρώτη φορά είδα να την κοιτάζει με τρυφεράδα, κι η φωνή του πρώτη φορά είχε γλυκάνει:
— Μαργή, της είπε, τραγούδηξε.
Της έδινε την άδεια, μπροστά σε τόσους άντρες, να τραγουδήσει˚ κι εγώ σηκώθηκα ανταρεμένος. δεν ξέρω γιατί, είχα θυμώσει˚ έκαμα να τρέξω στη μάνα μου, σα να ’θελα να την προστατέψω˚ μα ο κύρης με άγγιξε με το δάχτυλό του στον ώμο και με κάθισε κάτω. Κι η μάνα μου φάνηκε αγνώριστη, γυάλιζε το πρόσωπό της, σα να το αγκάλιαζαν όλες οι βροχές κι οι αστραπές, σήκωσε το λαιμό, και θυμούμαι τα μακριά κορακάτα μαλλιά της λύθηκαν ξαφνικά, της σκέπασαν τις πλάτες και κατέβηκαν ώς τα γοφιά της. Κι άρχισε ... τι φωνή ήταν εκείνη, βαθιά, γλυκιά, λίγο βραχνή, όλο πάθος˚ μεσόκλεισε τα μάτια της κατά τον κύρη και τραγούδησε μια μαντινάδα. Δε θα την ξεχάσω ποτέ τη μαντινάδα αυτή˚ τότε δεν κατάλαβα γιατί την είπε, για ποιον την είπε˚ αργότερα, σα μεγάλωσα, κατάλαβα. Τραγουδούσε με τη γλυκιά, γεμάτη συγκρατημένο πάθος φωνή της και κοίταζε τον πατέρα:
Θαμάζουμαι όταν περπατείς πώς δεν ανθούν οι ρούγες
και πώς δε γίνεσαι αϊτός με τις χρυσές φτερούγες!
Γύρισα πέρα τα μάτια, να μη βλέπω τον κύρη, να μη βλέπω τη μάνα, πήγα στο παραθύρι κι ακούμπησα το κούτελό μου στο τζάμι κι έβλεπα τη βροχή να πέφτει και να τρώει τα χώματα.

Παρατηρήστε πως η πρώτη και δεύτερη ερώτηση παραπέμπουν άμεσα και κατευθείαν στην εισαγωγή. Η τελευταία παράγραφος της σελ. 122 του σχολ. βιβλίου προσφέρει το υλικό που χρειάζεται η πρώτη ερώτηση και η τελευταία παράγραφος της σελ. 123 προσφέρει το υλικό που απαιτείται για τη δεύτερη ερώτηση.

Ακόμα και ο τρόπος που διατυπώνονται οι ερωτήσεις παραπέμπει στις παραγράφους που αναφέραμε. ( Π.χ: Ερώτηση:" Από πού αντλεί το αφηγηματικό υλικό του…". Η παράγραφος του βιβλίου: "Το αφηγηματικό υλικό του αντλημένο από…" )

Προσεκτική μελέτη των εισαγωγικών σημειωμάτων, λοιπόν, κυρίως εκείνων των οποίων το υλικό αναφέρεται στα χαρακτηριστικά του έργου και της γραφής του συγγραφέα.

Η παρουσίαση του Γεώργιου Βιζυηνού στην Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Πώς παρουσιάζεται ο Γεώργιος Βιζυηνός στην Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας; Ας δούμε σήμερα την παρουσίασή του τόσο στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Λίνου Πολίτη, όσο και σ' αυτή του Μario Vitti.

Λίνος Πολίτης, 1930

1. O Λίνος Πολίτης, λοιπόν, χαρακτηρίζει το Γεώργιο Βιζυηνό ως τον πραγματικό εισηγητή του ηθογραφικού διηγήματος και το Αμάρτημα της Μητρός μου ως το πρώτο καθαυτό ελληνικό διήγημα.
Βλέπει πως τα διηγήματά του αναφέρονται στις αναμνήσεις του συγγραφέα και αποδίδουν το περιβάλλον του θρακιώτικου χωριού. Θεωρεί πως "έξοχη είναι στα περισσότερα η ψυχολογική διαγραφή των προσώπων, ισχυρότατη η συνθετική ικανότητα και η αφηγηματική χάρη." Και σχετικά με τη γλώσσα, "μένει πάντα η καθιερωμένη ακόμη για την πεζογραφία καθαρεύουσα, αλλά ο δημοτικός διάλογος, διανθισμένος μάλιστα με πολλά στοιχεία του βορειοελλαδίτικου ιδιώματος, δίνει μια ιδιαίτερη ζωντάνια"
( Λίνος Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, ΜΙΕΤ,δ΄εκδ, Αθήνα 1985, σελ. 201-203)

Mario Vitti

2. Ο Mario Vitti δίνει ως πρώτο χαρακτηριστικό των διηγημάτων του Βιζυηνού το γεγονός ότι "εμπλουτίζει την αφήγησή του με την ίδια εκείνη λαϊκότροπη εμπειρία, αντλώντας από τον κόσμο των παιδικών του χρόνων στο χωριό." Προσθέτει πως "παραθέτει θρύλους ή αφελείς δεισιδαιμονίες, μνήμες [...] προσώπων που γνώρισε στη νεότητά του. Αυτές τις μνήμες, κατά το Vitti, δεν τις παραθέτει ακατέργαστες. "Κάτι που τον βασανίζει εσωτερικά, που άλλοτε βγαίνει στην επιφάνεια και άλλοτε υποβόσκει σε λανθάνουσα κατάσταση, προσδίδει στον τόνο της εξομολόγησης μια χροιά μελαγχολίας ή, ανάλογα με τη στιγμή, μια επιφάνεια τρυφερής ειρωνείας." Παρόλο που αφηγείται γεγονότα αληθοφανή, που μπορεί και να έχουν συμβεί στην οικογένειά του, συχνά εκτείνει τη διήγηση και πέρα από τη μυθοποίηση της διήγησης, φορτίζοντας τα γεγονότα με μια συγκινητική ένταση που πλησιάζει πολύ το ρίγος".

Για το Vitti, ο Βιζυηνός " διαμορφώνει ένα σχήμα αφήγησης που, χρησιμοποιώντας πότε το όνειρο, πότε τις παραισθήσεις και καταφεύγοντας συχνά στο απρόοπτο και το μυστήριο, εισδύει σε βάθος στα ψυχικά κίνητρα των πρωταγωνιστών, δεν περιπίπτει όμως στο σφάλμα να τα εξηγήσει, όπως κάνουν άλλοι πεζογράφοι του καιρού του. Μόνιμη πηγή τους είναι πρόσωπα και καταστάσεις που ο Βιζυηνός είχε γνωρίσει από κοντά κατά τα παιδικά του χρόνια στην επαρχία, αλλά ο χειρισμός του υλικού αυτού δεν έχει καμία σχέση με τη ρεαλιστική οπτική. Είναι φανερό ότι τα χαρακτηριστικά αυτά δεν είναι τυχαία σε ένα συγγραφέα που είχε ασχοληθεί με την ψυχολογία και που, τα χρόνια που έζησε στο εξωτερικό, είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει από κοντά τα δυτικά λογοτεχνικά ρεύματα".
(Mario Vitti, Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εκδ. Οδυσσέας, 1987, σελ. 294-297)

* Μια πρόταση, για να εξασκηθείτε στην ερώτηση των εξετάσεων που σας καλεί να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε μια κρίση για το συγγραφέα και κάποια χαρακτηριστικά του έργου του, είναι τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται στα έργα του Πολίτη και του Vitti να τα παρακολουθήσετε στο κείμενό μας και να τα στηρίξετε με συγκεκριμένα παραδείγματα.

Όποιος θέλει, λοιπόν, ας δοκιμάσει. Τις απαντήσεις σας ή στην τάξη ή με mail.

Ο τρυφερόκαρδος κύριος Βιζυηνός σας εύχεται καλό βράδυ.

διευθύνσεις στο ίντερνετ με συμπληρωματικό υλικό για τον Κρητικό

Μια πρόχειρη ανίχνευση στο google μάς έδωσε κάποιο υλικό για μελέτη, καθώς και αρκετά κριτήρια αξιολόγησης, τα περισσότερα με ενδεικτικές απαντήσεις. Μπορείτε να τα χρησιμοποιήσετε όπως θέλετε.
( Υπάχουν, βέβαια, πολύ περισσότερες διευθύνσεις. Η επιλογή έγινε έτσι ώστε να μην επναναλαμβάνονται θέματα και στοιχεία που τα έχουμε καλύψει ικανοποιητικά στην τάξη )
Αν απαντήσετε γραπτώς κάποια κριτήρια, μην ξεχάσετε να μου τα φέρετε να τα δούμε παρέα.
Καλή δουλειά και, βέβαια, καλό, ισορροπημένο, ευχάριστο σαββατοκύριακο. ( Γίνεται, γίνεται! )

1 ) http://www.mandoulides.gr/ftp_upload/2005-6/apr/ap-nea-ellinika.pdf
Του Θ. Κυρατζη ( φροντιστήρια Μαντουλίδης): Μια συνολική, συνοπτική ματιά στον Κρητικό. Βασικά θέματα, μοτίβα, χρόνοι, γλώσσα, αφηγηματικές τεχνικές, στιχουργία, επιρροές. Τα βασικά…

2) http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%BF%CE%BD%CF%8D%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A3%CE%BF%CE%BB%CF%89%CE%BC%CF%8C%CF%82
Βιογραφικό και χαρακτηριστικά ποίησης του Σολωμού, με πολλές παραπομπές. Λήμμα ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας που μπορεί κανείς να ανατρέχει σ'αυτό για πληροφορίες.

3) http://www.kee.gr/attachments/file/2488.pdf
Οι ερωτήσεις "του Υπουργείου" για τον Κρητικό και κάποια παράλληλα κείμενα με ερωτήσεις. Χρησιμότατα για έλεγχο κατανόησης των βασικών στοιχείων της ανάλυσης.

4) http://www.stoxos-athens.gr/ethnos/18-19logotexnia.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης στα αποσπάσματα 3 και 4 (με απαντήσεις) από το φροντιστήριο "στόχος".

5) http://www.paideia.gr/G_LYKEIOY/Keimena/keimena_C_lykeiou.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης ( στ. 23-56 ) με απαντήσεις από το φροντιστήριο "παιδεία"

6) http://www.horizontes.gr/oriz06/2/log_080206.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης στα αποσπάσματα 1,2, με απαντήσεις, από το φροντιστήριο ορίζοντες

7) http://www.theorhtiko.gr/pdf/g_logotexnia_k3.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης με απαντήσεις, από το φροντιστήριο "θεωρητικό"

8) http://srv-dide.mes.sch.gr/drupal/files/them_neoel_d_kat_esp_no_070530.pdf Το θέμα των απολυτήριων εξετάσεων 2007 της Δ΄ τάξης εσπερινών λυκείων. ( απόσπασμα 4, 5)

9) http://www.horizontes.gr/oriz07/4/log_020307.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης στο απόσπασμα 5 με απαντήσεις, από το φροντιστήριο "ορίζοντες"

10) http://www.sarolas.ekp.gr/pdf/g_theo_log_1.pdf
Κριτήριο αξιολόγησης, χωρίς απαντήσεις, στο απόσπασμα 4.

ΣΗΜ: Για να μεταβείτε στις διευθύνσεις αυτές κάνετε αριστερό κλικ πάνω τους. ( Ε! Είμαστε και θεωρητική κατεύθυνση!...)