Διδάσκοντας Ιωάννου. Γράμμα σε συνάδελφο

η ανάρτηση αφιερώνεται στη Σ.Δ,

που διδάσκει και που νοιάζεται

Κάθεσαι και προετοιμάζεις τη διδασκαλία των κειμένων του Ιωάννου. Οι μαθητές έχουν στη διάθεσή τους λίγες σχολικές ώρες να διαβάσουν τα κείμενά του, να γνωρίσουν γι' αυτόν, για το γράψιμό του, να τον καταλάβουν, να τον αισθανθούν. Μας προσφέρονται +/- 4 ώρες για τα δύο κείμενά του. Και το καλοκαίρι θα κληθούν να γράψουν δοκίμια πάνω σ' αυτόν και το έργο του.
Αστείο.
Οι κριτικές μελέτες που διαβάζεις - και τα σπαράγματά τους στις σελίδες του σχολικού βιβλίου - βρίθουν επισημάνσεων που προϋποθέτουν βαθιά γνώση του έργου του συγγραφέα. " Το εξωτερικό σκηνικό κατά κανόνα συνοδεύεται από την εσωτερική του περιπλάνηση στο χώρο της ατομικής και συλλογικής μνήμης". "Θρυμματίζεται η χρονική και αφηγηματική αλληλουχία του κειμένου".
Πώς να αντιληφθείς αυτές τις παρατηρήσεις, όταν στην ουσία δεν ξέρεις τον Ιωάννου; Και αντίστροφα, πόσο εύκολο να τα πεις και μόνος σου, όταν ο Ιωάννου έχει γίνει, μέσα από τις αναγνώσεις των ολοζώντανων αφηγήσεών του, οικείος σου, "δικός" σου;
Καταλαβαίνεις πόσο αναγκαίο είναι να πλησιάσουν τα παιδιά τα κείμενά του, να διαβάσουν λίγο, να θυμηθούν ότι τα "εξεταζόμενα κείμενα", ότι "η ύλη" δεν είναι τίποτ' άλλο παρά τέχνη, τέχνη που στο χυμό της γεννιόμαστε πιο νέοι, όπως λέει κι ο ποιητής. Βρίσκεσαι ήδη κοντά στην τρέλα: Χρειάζεται τόλμη για να πείσεις τους τελειόφοιτους που επιλέγουν κατεύθυνση όπου διδάσκεται η λογοτεχνία να διαβάσουν λογοτεχνία! Λογοτεχνία που δεν είναι στην ύλη.
Αλλά που είναι συγγραφέα που είναι στην ύλη. Κι όμως. Χρειάζεται να κάμψεις τις αντιστάσεις τους, για να το κάνουν. Αντιστέκονται να πιστέψουν ότι μπορούν διαθέτοντας λίγο απ' τον ανύπαρκτο χρόνο τους να διαβάσουν ένα λογοτεχνικό βιβλίο έχοντας ταυτόχρονα μεγάλο όφελος στις εξετάσεις τους.

Η πρώτη εργασία στην τάξη, στην ενότητα του Ιωάννου, ήταν να διαβάσει ο καθένας ένα διαφορετικό αφήγημά του [δόθηκαν φωτοτυπημένα] και να συντάξει μια μικρή παρουσίασή του. Εκεί, μαζί με την κριτική παρουσίαση του κάθε παιδιού, θα περνούσαν σιγά σιγά τα πρώτα δυνατά χαρακτηριστικά του συγγραφέα. Η Θεσσαλονίκη, οι πρόσφυγες, τα παιδικά χρόνια, η κατοχή, η περιπλάνηση, η βιωματικότητα, το πρώτο αφηγηματικό πρόσωπο, η γλώσσα, η εξομολόγηση…

Έτσι έγινε. Σήμερα, στο Γ2θεωρ ( μόνο, γιατί στο Γ1 είχαμε καβγάδες..) διαβάσαμε με ηρεμία τις παρουσιάσεις μας, μιλήσαμε τις πρώτες μας εντυπώσεις, αρχίσαμε σιγά σιγά να βλέπουμε το πορτρέτο του θεσσαλονικιού συγγραφέα. ( Αν μ' άκουγε να τον λέω θεσσαλονικιό, θα με επέπληττε!). Κάποιοι διάβασαν περισσότερα από ένα διηγήματα ( από τα εκτός ύλης πάντα). Κάποιοι ζήτησαν το βιβλίο. Τέλειωσα το μάθημα με την πίστη ότι αρχίζουμε και πατάμε σταθερά στα έργα, ότι η κατανόηση κι οι αναλύσεις μας που θ' ακολουθήσουν θα πορευτούν σε ομαλό δρόμο.

Οι κριτικές αναλύσεις τώρα μπορούν να ακουμπήσουν πάνω στις δικές μας παρατηρήσεις, εντυπώσεις. Τώρα εύκολα καταλαβαίνουμε και αναγνωρίζουμε ότι, π.χ, " οι μινιατούρες αυτές της καθημερινότητας αντλούν τη δύναμη και την αξία τους από την προσωπική θέρμη, την ακρίβεια και το εξομολογητικό κλίμα (…)" Είναι ήδη και δική μας παρατήρηση. Η ανάλυση απλώς μας δίνει τα λόγια. Μας δανείζει την περιεκτική έκφραση.


Αξίζει, λοιπόν, τον κόπο, σκέφτομαι. Ας μη φοβόμαστε. Ας μην ενεργούμε με την τρομοκρατία του ανύπαρκτου χρόνου των υποψηφίων. Ας δείξουμε στα παιδιά πως γνωρίζοντας τους συγγραφείς που εξετάζονται, απλούστατα, γράφουν καλύτερα και στις εξετάσεις τους. Ας βρούμε ένα τρόπο να εντάξουν την ανάγνωση της λογοτεχνίας όχι μόνο στη διαδικασία των εξετάσεων, αλλά εκεί που της αξίζει:στη σφαίρα της απόλαυσης.
Δέκα λεπτά χρειάζονται να διαβάσεις ένα αφήγημα του Ιωάννου. Σ' ένα διάλειμμα. Στο λεωφορείο. Με το πρωινό. Στο κρεβάτι. Παντού. Όπως.
Στο κάτω κάτω η ανάγνωση της λογοτεχνίας είναι σαν τον έρωτα, όπως λέει κι ο Πενάκ. Ποτέ δεν αναρωτιέσαι αν θα βρεις χρόνο να ερωτευτείς.

ΥΓ. Τις μούντζες τις πολλές, στις φωτογραφίες,

δες τις με χιούμορ και στωικότητα:

μπορεί και να είναι των μαθητών μας... :-)